ذبيح الله صفا
1195
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
گاه « معيار الصدق فى مصداق العشق » و نظاير اينها نوشتهاند « 1 » . از نجم الدين رسالات و كتب ديگرى بپارسى در دستست « 2 » مانند رسالة الطير با انشائى مصنوع ؛ و رسالة العاشق الى المعشوق در شرح گفتار شيخ ابو الحسن خرقانى كه « الصّوفى غير مخلوق » ؛ و كتاب « مرموزات اسدى در مزمورات داودى » بنام علاء الدين داود شاه بن بهرام شاه پادشاه ارزنجان . اين كتاب متضمّن ابوابيست در معرفت ، سلوك ، سلوك ملوك ، آيين جهاندارى ، نصيحت و مواعظ ملوك ، تواريخ ملوك از عهد آدم ، و عيد ظالم ، كلمات حكما ، امارات قيامت . در آغاز اين كتاب نجم الدين مىگويد كه در سال 618 از راه ديار بكر ببلاد روم رسيد و مدت سه سال تا زمان تأليف اين كتاب در آن حدود بسر برد و در آن موقع در ارزنجان بود . پس تأليف كتاب در سال 621 يعنى يكسال بعد از اختتام مرصاد العباد بوده و يا نويسنده در اين سال تأليف آن را آغاز كرده بود . رسالهيى ديگر از نجم دايه در دستست بتازى بنام منارات السائرين در شرح مقامات عارفان و كراماتشان كه در آن بكتاب مرصاد العباد اشاره كرده و گفته است كه كتاب پارسى مذكور را سى و پنج سال پيش از تأليف منارات السائرين نوشته است ، و اگر چنين باشد بايد تأليف كتاب منارات درست در سال وفات نجم الدين يعنى در سال 654 انجام گرفته و اين آخرين اثر نجم الدين رازى بوده باشد . مطلب مهمّى كه در ضمن مطالعهء آثار نجم الدين بدان بازمىخوريم توجّه خاصّى است كه بنابر سنّت بسيارى از صوفيه و علماء عهد خود بتأليف كتب پارسى براى پارسىگويان داشته است . در باب اول مرصاد العباد كه در حقيقت مقدمه و ديباچهء آن كتابست
--> ( 1 ) - اين رساله را آقاى تقى تفضلى بنام « رسالهء عشق و عقل » بسال 1345 در تهران طبع كرده است . ( 2 ) - دربارهء اين رسالات مراجعه كنيد به شرحى كه آقاى مجتبى مينوى استاد دانشگاه ، در مقدمهء رسالهء عشق و عقل ( تهران ، 1345 ) نوشته و در آن نسخ موجود هريك از رسالهها و كتابهاى مذكور را با توصيفات عالمانه نشان داده است .